تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

رى

رى‌ يكى‌ از نقاط باستانى‌ ايران است. آثارى‌ كه از رى‌ به دست آمده به هزاره چهارم پيش از ميلاد مى‌رسد و از نظر قدمت به دو بخش تقسيم مى‌شود: الف- رى‌ باستانى‌ كه در جنوب چشمه على‌ ميان بارويى‌ بزرگ كه در روزگاران پيش از اسلام ( 4000 ق.م) احداث شده بود، قرار داشت وبه رى‌ برين يا رى‌ عليا معروف بود.ب- رى‌ سده‌هاى واپسين كه در جنوب شرقى‌ بخش نخستين يا رى‌ عليا در جنوب كوه بى‌ بى‌ شهر بانو واقع شده بود و به رى‌ زيرين يا رى‌ سفلى‌ معروف بود.در حدود 300 سال ق.م، سلوكوس، نام «اورويوس» را بر رى‌ نهاد. در زمان اشكانيان اين نام به «ارساكى» و « ارشكيه» تغيير يافت و در زمان حكومت ساسانيان به « رى» تبديل شد. مردم اين شهر با آمدن سپاهيان اسلام به دين اسلام گرويدند، كه بيش‌تر آنان اهل تسنن بودند و در نيمه اول سده دوم هجرى‌ به مذهب شيعه روى‌ آوردند.در دوره اسلامى،‌‌ رى‌ پناه‌گاه فرماندران بنى‌اميه بود. اين شهر از كشمكش‌هاى مذهبى‌ آسيب بسيار ديد. و در سال 617 هـ . ق مورد تاخت و تاز مغولان قرار گرفت و مردم آن قتل عام شدند. هنوز آثار حمله ددمنشانه مغولان از بين نرفته بود كه رى‌ بار ديگ در سال 786 هـ . ق به دست سپاهيان تيمور به ويرانه‌اى بدل شد و از آن پس، ديگر روى‌ آبادى‌ به خود نديد. ويرانه‌هاى رى‌ قديم هنوز نزديك شهر كنونى‌ رى‌ باقى‌ است. از آثار باقى‌ مانده اين شهر مى‌توان به ويرانه كاخ اشكانيان روى‌ چشمه على‌ و نقش برجسته سنگى‌ از عهد ساسانى‌ بر كوه سر سره، بقعه بى‌ بى‌ شهربانو در امين آباد رى،‌‌ برج طغرل، بقعه ابن بابويه، زندان‌ هارون الرشيد بر دامنه كوه مس‌گر آباد، حرم حضرت عبدالعظيم از فرزندان امام حسن عليه السلام، بقعه امام زاده حمزه برادر حضرت امام رضا وامام زاده طاهر از فرزندان حضرت سجاد اشاره كرد.

 

شميرانات

اين شهرستان كه در شمالى‌ترين بخش تهران قرار گرفته است، آثار سياحتى‌ و زيارتى‌ پر شمارى‌ دارد كه از آن جمله مى‌توان به امام زاده قاسم ( قرن دهم هجرى) كه بقعه كنونى‌ آن به دوره قاجار تعلق دارد، اشاره كرد. سنگ قبرهاى داخل حرم و بناى اصلى‌ و قديمى‌ آن متعلق به سده‌هاى هفتم و هشتم هجرى‌ است.

 

ورامين

ورامين يكى‌ از كانون‌هاى تاريخى‌ ايران است. پس از ويرانى‌ رى‌ به دست مغولان وتيموريان، گروهى‌ از مردم اين شهر به وارمين كه نزديك آن قرار داشت مهاجرت كردند. آثار به جا مانده در اين شهر به سده هفتم و هشتم هجرى‌ مربوط است كه از جمله آن‌ها مى‌توان به بقعه امام زاده يحيى‌ ( قرن هشتم هجرى‌ ) و مسجد جامعه دوره ايلخانى‌ ابو سعيد اشاره كرد. 

 

كرج

اين شهرستان كه در غرب شهر تهران واقع شده است، آثار باستانى‌ بسيارى‌ دارد. بقاياى آتشكده سنگى‌ عهد اشكانى‌ و ساسانى‌ به نام تخت رستم در اين شهرستان قرار دارد. بقعه شاه زاده سلمان اشتهارد كه بناى آن به سده‌هاى هفتم، هشتم و نهم هجرى‌ تعلق دار، بقعه امام زاده رحمن و زيد پلنگ آباد اشتهارد و كاخ سليمانيه ( محل كنونى‌ دانشكده كشاورزى‌ ) مربوط به سده سيزدهم هجرى‌ در اين شهرستان واقع شده است.

 

دماوند

اين شهرستان در شرق تهران واقع شده است. شهر دماوند يكى‌ از شهرهاى قديمى‌ ايران است. در زمان آبادانى‌ رى‌ اين شهرنيز آباد بود، اما به سبب نزديكى‌ به كوه دماوند، زمين لرزه هاى بسيار باعث خسارت فراوان و ويرانى‌هاى پياپى‌ در اين شهر شد. اين شهر، در متون قديم، به نام‌هاى گوناگونى‌از جمله « دنباوند» ناميده شده است.فردوسى‌ بارها از اين شهر در شاهنامه نام برده و كوه دماوند را آشيانه سيمرغ، آموزنده زال پدر رستم دانسته است. اين شهر در سال 30 هـ . ق در زمان خلافت عثمان به دست مسلمانان فتح شد. مهم ترين آثار به جا مانده در اين شهر به دوره سلجوقيان تعلق دارد.

 

تهران

 دوره پيش از عهد صفويان
نام تهران كه درگذشته دور با (ط) نوشته مى‌دشد ( طهران معرب تهران است ) با « رى» همراه بود و نخستين آبادى‌ بزرگى‌ است كه در جنوب دامنه كوهستان البرز ايجاد شد و شهرت و موقعيتى‌ ممتاز داشت. تهران يكى‌ از روستاهاى رى‌ به شمار مى‌رفت و در يك فرسنگى‌ آن قرار داشت.برخى‌ از تاريخ نگاران معتقدند تهران جزء شهر قصران رى‌ بود كه قريه بالاتر از آن مهران نام داست وبه روايتى،‌‌ گويا قصران و مهران دو برادر بودند. ران به معناى دامنه است كه مهران دامنه بالايى‌ و قصران دامنه پايينى‌ رشته كوه البرز بود.در زمان حمله مغول، شهر رى‌ ويران شد و انبوهى‌ از جمعيت آن قتل عام شدند. سپس گروهى‌ از مردم اين شهر به سوى‌ قريه تهران مهاجرت كردند و موجبات گسترش و رونق آن را فراهم آوردند.تهران به دليل وجود باغ‌هاى فراوان و آب و هواى مطبوع‌تر نسبت به شهر رى،‌‌ در زمان حكومت ايلخانان مغول به ويژه در تابستان‌ها مورد توجه ويژه قرار مى‌گرفت؛ از همين رو مى‌توان گفت تهران پس از حمله مغول نخستين گام را در راه توسعه و گسترش برداشت.
از جمله آثار تاريخى‌ كه از قرن نهم در تهران باقى‌ مانده « در قديمى‌ بقعه اسماعيل» فرزند امام زاده ذكريا اولاد امام موسى‌ كاظم (ع) است كه در متن در، اتمام بقعه به سال 886 هـ .ق ذكر شده است. هم چنين «صندوق منبت كارى‌ امام زاده يحيى» كه داراى تاريخ 895 هـ .ق است.


عهد صفويان
دوره صفويه آغاز گسترش و اهميت تهران است. شاه تهماسب صفوى‌ (984-930هـ .ق) كه قزوين را به پايتختى‌ خود انتخاب كرده بود گاه و بى‌گاه به زيارت جد اعلاى صفوى،‌‌ سيد حمزه ، به شاه عبدالعظيم مى‌رفت. تهران كه منطقه‌اى خوش آب و هوا و داراى باغ‌ها و جويبارهاى فراوان بود مورد توجه شاه قرار گرفت و رفته رفته در اين قريه سكونت‌هاى طولانى‌ كرد. شاه تهماسب صفوى‌ سرانجام تهران رابه پايتختى‌ برگزيد و بناها و برج و باروهاى محكمى‌ در آن پى‌ ريخت.در سال 961 هجرى،‌‌ 114 برج به تعداد سوره‌هاى قرآن در تهران بنا كردند وزير هر برج يك سوره قرآن نهادند. دراين زمان، تهران داراى چهار دروازه بود. ( دروازه شميران، دروازه قزوين، دروازه دولاب، دروازه حضرت عبدالعظيم ) كه بعدها دو دروازه ديگر ( دولت و محمديه) به آن افزوده شد. براى ساختن باروها از پنج محل خاك بردارى‌ كردند كه عبارت بود از چال ميدان، چال حصار، گود زنبورك خانه، گود دروازه محمديه و گود فيل خان.پس از مرگ شاه تهماسب، شاه عباس به دليل علاقه اى كه به اماكن متبركه و مرقد ائمه اطهار داشت و به دليل نزديكى‌ اين شهر به حضرت عبدالعظيم، دستور داد باغى‌ بزرگ احداث كنند كه هر زمان به زيارت اين اماكن مى‌رود در آنجا استراحت كند.در زمان شاه تهماسب دوم كه افغان‌ها به ايران حمله كردند و شاه تهماسب به مازندران گريخت؛ مردم تهران از خود رشادت‌هاى فراوانى‌ نشان دادند و بسيارى‌ از سپاهيان افغان را كشتند، اما شهر به دست افغان‌ها افتاد. آن‌ها در ارگ تهران جاى گرفتند و براى جلوگيرى‌ از حمله احتمالى‌ مردم شهر، روى‌ خندق شمالى‌ ارگ پلى‌ بستند و جلو آن دروازه‌اى به نام دروازه ارگ ساختند كه بعدها به دورازه دولت معروف شد.


دوره افشاريه و زنديه
پس از فروپاشى‌ صفويه و روى‌ كار آمدن افشاريه در سال 1154، نادر شاه حكومت تهران را به فرزند ارشد خود رضاقلى‌ ميرزا سپرد. پس ازمرگ نادر شاه افشار كه هرج و مرج سياسى‌ بر كشور حاكم شد، در سال 1172 هجرى،‌‌ كريم خان زند عهده‌دار حكومت ايران شد و در تهران به سلطنت رسيد. كريم خان زند به علت درگيرى‌ و كش مكش كه با محمد حسن خان قاجار داشت. و هم چنين به علت دور كردن تهران از تركمن صحرا، پايتخت را از تهران به شيراز منتقل كرد.


تهران دردوره قاجاريه
شهر تهران در نوروز سال 1200 هجرى‌ كه آقا محمد خان قاجار حكومت ايران را در دست گرفت به عنوان پايتخت انتخاب شد. آقا محمدخان با افكار بلند پروازانه‌اى كه داشت، خواهان مقام خلافت اسلامى‌ بود و اين شهر را « دا‌ر الخلافه» ناميد. عصرنوين تهران از اين زمان آغاز شد. انتخاب اين شهر به عنوان پايتخت از سوى‌ آقا محمدخان قاجار مى‌تواند دو علت داشته باشد:
الف- نزديكى‌ اين شهر به ايلات افشار ساوجبلاغ و غرب ورامين كه طرف دار آقا محمد خان بودند.
ب- نزديكى‌ به شهر استر آباد و مازندران كه در حقيقت محل سكونت و زندگى‌ سران نيروهاى طرف دار آقا محمد خان قاجار بود.
آقا محمد خان بر خلاف ديگر پادشاهان، علاقه چندانى‌ به ساختن بناهاى عظيم و باشكوه نداشت و از زمان وى‌ فقط عمارت تخت مرمر باقى‌ مانده است. جمعيت شهر را در اين دوره 25 هزار نفر تخمين زده‌اند.پس از آقا محمد خان قاجار، فتح على‌ شاه ( 1212- 1265 هـ . ق) قدرت را به دست گرفت. وى‌ برخلاف آقا محمد خان، بناها و عمارت‌هاى جديد در تهران ساخت كه از آن جمله مى‌توان به توسعه و تزيين عمارت تخت مرمر، احداث تخت مرمرى‌ در وسط ايوان، ساختن مسجدهاى شاه و مسجد عزيز الله ومدرسه مروى‌ و چندين باغ از جمله باغ نگارستان اشاره كرد. حاج ميرزا آقا صدر اعظم محمد شاه قاجار نيز بناهايى‌ از جمله محله محمديه و محله عباس آباد در جنوب بازار احداث كرد.در زمان محمد شاه احداث بناهاى جديد هم چنان ادامه داشت.ضلع جنوبى‌ مسجد جمعه تهران و بازار بين اين مسجد و مسجد شاه را كه « بين الحرمين» مى‌نامند و از آثار دوران حكومت محمد شاه است.در دوران حكومت ناصرالدين شاه، جمعيت تهران را در حدود صد و پنجاه هزار نفر برآورد كردند. همراه با گسترش شهر تهران، ناصرالدين شاه، ميرزا يوسف مستوفى‌ الممالك صدراعظم و ميرزا عيسى‌ وزير را مأمور طراحى‌ نقشه شهر تهران كرد.چون خلفا و سلاطين عثمانى،‌‌ كه با ايرانيان شيعى‌ مذهب روابط دوستانه نداشتند، استانبول را دارالخلافه واسلامبول نام نهادند ( كلمه استانبول را به اسلامبول به معنى‌ شهر اسلام و مركز خلافت اسلامى‌ تحريف كردند) ناصرالدين شاه نيز در مقابله با ان در سال 1284 هجرى‌ هنگام افتتاح محدوده شهر، تهران را« دارالخلافه ناصرى» ناميد. بعدها اين نام منسوخ شد و همان نام تهران دوباره مرسوم شد. در اين مدت، دروازه‌هايى‌ علاوه بر چهار دروازه‌اى كه زمان شاه تهماسب در تهران بنا شده بود. ساخته شد. اين دروازه‌ها تا سال 1309 در تهران پا برجا بودند. در اين سال، شهر دارى‌ وقت كه خواهان نوسازى‌ و توسعه شهر تهران بود، بدون توجه به اهميت تاريخى‌ اين دروازه‌ها، آن‌ها را ويران كرد. اما محله‌هاى پيرامون اين دروازه‌ها باقى‌ ماند. از ميان محله هاى باقى‌ مانده مى‌توان محله سنگلج، چال ميدان، خانى‌ آباد، گود زنبورك خانه پاچنار. دروازه قزوين، عودلاجان و چند محله ديگر را نام برد. از ديگر بناهاى تاريخى‌ در دوران قاجار امام زاده صالح، امام زاده سيد اسماعيل. شمس العماره، كاخ فرح آباد، مسجد شاه، مسجد سپه سالار، عمارت نگارستان و مجلس شوراى اسلامى‌ هستند.

 

 مكان‌هاي تاريخي و ديدني استان تهران

شهرستان تهران
چشمه علي- شمال ابن بابويه
آبشار سنگان- مسير امام زاده داوود، روستاى سنگان
پارك جنگلى‌ چيتگر- اتوبان تهران، كرج
پارك جنگلى‌ لويزان- شمال شمس آباد
پارك جنگلى‌ ورد آورد – اوايل اتوبان تهران، كرج
پيست توچال- شمال تهران
غار بيوك آغا- مسير جاده كن
كاخ سلطنت آباد- شمال شهر تهران
كاخ گلستان- ميدان ارگ تهران
كاخ شمس العماره- خيابان ناصر خسرو تهران
كاخ عشرت آباد- خيابان شريعتى‌ تهران
كاخ ياقوت- شرق تهران
كاخ صاحب قرانيه- شرق تهران
كاخ مرمر- خيابان ولى‌ عصر
كاخ بهارستان – ميدان بهارستان
مدرسه مروي- خيابان ناصر خسرو
مدرسه دارالفنون- خيابان ناصر خسرو
مسجد سيد عزيز الله – بازار چهار سوق
مسجد امام خميني- انتهاى خيابان ناصر خسرو
مسجد جامع رجب علي- خياباتن بوذر جمهري
مسجد سپه سالار- ميدان بهارستان
مرقد مطهر امام خميني- اتوبان تهران، قم
مسجد قنبر على‌ خان- خيابان مصطفى‌ خميني
مسجد شيخ عبدالحسين- پاچنار
امام زاده زيد- بازار تهران
مقبره آقا- انتهاى خيابان سيروس
امام زاده داوود – شمال غرب تهران
امام زاده صالح – بازار تجريش
امام زاده عين على‌ و زين على‌ – فرح زاد، پونك
امام زاده عبدالله- غرب تهران


شهرستان دماوند
درياچه‌هاى تارو ممج – بين رشته كوه قره داغ و كوه زرين
درياچه سدلار- مجاورت دماوند
درياچه آهنگ – جاده فيروز كوه، سيمين دشت
درياچه زيار- جاده هراز
چشمه اعلا- چهار كيلومترى‌ شمال شهر دماوند
چشمه قلعه دختر- بين گردنه امام زاده هاشم و پلور
چشمه آب معدنى‌ قلعه دختر- شمال دهكده آب علي
چشمه آب معدنى‌ آسك، آمل- دامنه جنوبى‌ قله دماوند
چشمه هرمس، آسك- كنار رودخانه هراز
چشمه معدنى‌ البرز، آب على‌ – روستاى آب على،‌‌ شمال شرق تهران
چشمه آب گرم لاريجان- دره لار
چشمه تيزاب – كنار جاده آب علي
آبشار لار- نزديك روستاى وانا در ناحيه لار
آبشار شكر آب – ناحيه ميگون
پيست آب علي- جاده هراز
غار گل زرد – دشت لار
غار رود افشان- روستاى رودافشان فيروز كوه
غار بونيك – جاده دماوند، فيروز كوه
مسجد جمعه سلجوقى‌ – شهر دماوند
امام زاده هاشم- مسير جاده هراز، ميان آب على‌ و پلور
مقبره شيخ شبلي- شرق شهر دماوند


شهرستان كرج
درياچه سد امير كبير- 23 كيلومترى‌ جاده كرج، چالوس
چشمه وله، گچسر- جنوب غربى‌ گچسر
چشمه شاه دشت- 35 كيلومترى‌ جنوب كرج
چشمه گيله گيله- مسير جاده كرج، چالوس
آبشار پيچ آدران – 15 كيلو مترى‌ جاده كرج، چالوس
پيست خور- جاده كرج، چالوس
پيست ديزين- جاده چالوس
پيست اسكى‌ روى‌ چمن ديزين – جاده چالوس
غار يخ مراد- منطقه گچسر


شهرستان ورامين
برج علاء الدوله- شمال مسجد جامع
مسجد جامع- شهر وارمين
امام زاده يحيى‌ – جنوب شرقى‌ وارمين
بقعه شاه زاده حسين – شرق شهر ورامين
مقبره كوكب الدين- غرب شهر ورامين


شهرستان شميرانات
درياچه سد لتيان- 25 كيلومترى‌ شمال شرق تهران
آبشار دو قلو – زير پناه‌گاه شير پلا
آبشار اسون- دربند
آبشار پسنگ- مسير پناه‌گاه شير پلا
آبشار سوتك- شمال غربى‌ دربند
آبشار منظريه- ناحيه شميرانات
پيست دربندسر- ناحيه شميرانات
پيست شمشك- 56 كيلومترى‌ شمال شرق تهران
پيست توچال – 58 كيلومترى‌ شمال شرق تهران
امام زاده قاسم- گلاب دره


شهرستان ري
قلعه ايرج- شمال شرق ورامين
قلعه طبرك – بالاى كوه طبرك
برج نقاره خانه- بالاى كوه نقاره‌خانه
بقاياى شهر سلجوقى‌ – پايين كوه نقاره‌خانه
برج طغرل – شهر ري
زندان هارون- كوه‌هاى مس‌گر آباد
تپه گبري- شمال شرق امين آباد
آستانه حضرت عبدالعظيم – شهر ري
بقعه بى‌ بى‌ شهربانو- دامنه جنوبى‌ كوه رى‌
بقعه جوان مرد قصاب- منصور آباد شهر ري
امام زاده هادي- شهر ري


شهرستان ساوجبلاغ
درياچه اوان- طالقان
 

 

* منبع :زنده دل ، حسن . مجموعه راهنماى جامع ايرانگردى‌ : استان تهران ، تهران : نشر ايرانگردان – جهانگردان ، 1379 . ص 33-35 ، 167-170.
 

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4500
 بازدید امروز : 619
 کل بازدید : 4957036
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 6.9374