تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

موسيقى‌ خانقاه

 

 

پس از ظهور شيخ نجم الدين كبرى‌ ضرورت تشكيل پايگاههايى‌ براى اجتماع ، ارشاد فقرا و اتخاذ تصميمات اساسى‌ ، در ميان متصّوفه ، هر چه بيشتر احساس شد . چنين الزامى‌ در روزگار حاضر به ايجاد دهها فرقه و سلسله  درويشى‌ انجاميده است كه هر كدام جدا از آداب و رفتار ويژه  خود ، از انواع موسيقى‌ متفاوت و ويژه بهره مى‌برند . محور اين نواها ايجاد وجد در حين « سماع » است . به اختصار مى‌توان به درويشهاى بكتاشيه و چشتيه اشاره كرد كه عموماً از نى‌ در محافل سماع استفاده مى‌كنند . درويشهاى حوزه  هند و پاكستان به نوعى‌ متفاوت از سازى‌ بادى‌ به نام هارمونيه مدد مى‌گيرند . طبله ، سرمندك و سه تار هندى‌ از ديگر سازهاى مورد استفاده  ايشان است .

در حوزه  كردستانِ ايران ـ و نيز عراق ـ در خانقاههاى قادريه ، قادريه  نقشبندى‌ كسنزانى‌ و غيره سازهايى‌ چون دف ، نوعى‌ دهل كوچك كاربرد دارند و نزد درويشهاى حوزه  شيعى‌ مذهب ، سازى‌ چون تنبور و دف در هنگام خلوت يا ذكر داراى نقش اساسى‌ است .

در اينجا به عنوان نمونه ، به نحوه  اجراى موسيقى‌ در خانقاه « اهل حق » كه عمدتاً در شهرهاى غربى‌ كشور ، يعنى‌ كرمانشاه ، اسلام آباد ، صحنه ، گهواره ، سنندج و غيره مستقرند ، اشاره مى‌شود . پس از گرد هم آمدن درويشان در جمخانه ( = جمعخانه ) يكى‌ از ايشان با تنبور قطعاتى‌ مى‌نوازد كه ملودى‌ ثابتى‌ دارند ، امّا مى‌توان هر بار شعر ديگرى‌ را با آنها هماهنگ يا جفت كرد . ضرب سنگين ، اجراى پرزرق و برق و استفاده از تكنيكهاى دست چپ بر روى‌ دسته  ساز ، به نوازنده  امكان مى‌دهد كه هر بار با حفظ ملودى‌ اصلى‌ ، بتواند خود را با شعر جديد ، هماهنگ كند . قطعاتى‌ كه در جمخانه نواخته مى‌شود ، در محدوده « موسيقى‌ مقامى‌ » قرار دارد . در مرحله  نخست ، قطعه‌هايى‌ چون « مقام خاموشي» يا « مقام طرز » نواخته مى‌شود . در مرحله  دوّم « مقام مناجات » نواخته مى‌شود كه خاص مولاى متقيان على‌ (ع) است و همه با هم همخوانى‌ مى‌كنند . سپس تكنوازى‌ دف كه با ذكر « الله » ، « الله هو » و « حى‌ الله » همراه است ، آغاز و در مرحله  بعدى‌ مقامهايى‌ چون « جلوشاهى‌ » و « باناووس » نواخته مى‌شوند . اين مقامها ريتم تندترى‌ دارند و درويشان همصدا با دف خود نيز دست مى‌زنند و سماع به اين ترتيب ادامه مى‌يابد .  

 

* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 345 ـ 344

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4132
 بازدید امروز : 2397
 کل بازدید : 5109407
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 8.4688