تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

موسيقى‌ زورخانه‌اى

 

 

 

به نوشته  هرودت ، مورخ يونانى‌ : « ايرانيان فرزندان خود را از پنج سالگى‌ تا بيست سالگى‌ به سه امر عادت مى‌دهند : اسب سوارى‌ ، تير اندازى‌ و راستگويى‌ . . . » .

ورزش و اخلاق از دير باز در فرهنگ ايرانى‌ در پيوند با هم بوده‌اند و ورزش زورخانه‌اى برجسته‌ترين نمود اين خصيصه  نيكو در نزد ايرانيان است : « به دلايل زياد قدر مسلم اين است كه ايرانيان از دوران باستان تا بعد از اسلام ، هميشه جاها و محلهايى‌ براى انجام عمليات ورزشهاى سبك و پهلوانى‌ خود داشته‌اند » . « تاريخ معلوم زورخانه با شكل و وضع كنونى‌ آن از قرن هفتم است » . همچنين « اطلاق ورزش باستانى‌ به عمليات زورخانه‌اى احتمالاً از نما و شماى عمومى‌ آن برداشت شده . مثل شلوار چرميها و آيينهاى كشتى‌ پهلوانى‌ و اسباب و آلاتى‌ مثل ميل كه به گرز ، و كباده كه به كمان ، و سنگ كه به سپر سربازان ايران در دوره  باستان مى‌ماند و هم طبل كه وسيله‌اى براى تهييج سربازان در هنگام جنگ بوده است » .

ورزش زورخانه‌اى آداب و سنتى‌ خاص دارد . آداب و سننى‌ كه با تأسى‌ از پهلوانان و دلاوران افسانه‌اى ، خُلق و خوى‌ مردانگى‌ و مروت و جوانمردى‌ را در ورزشكاران بر مى‌انگيزد يا نيرو مى‌بخشد . اين خصائل نيكو در قالب اشعار و داستانهايى‌ به صورت آهنگين و به همراهى‌ « ضرب زورخانه » كه مهمترين ساز اين نوع موسيقى‌ است ، براى تهييج ورزشكاران در هنگام ورزش از سوى‌ « مرشد » خوانده مى‌شود . ورزشكاران هماهنگ با موسيقى‌ مرشد جست و خير مى‌كنند و حركات زيباى گروهى‌ يا فردى‌ به نمايش مى‌گذارند .

« مرشد » زورخانه ، حامل مهم‌ترين نقش در ورزش باستانى‌ است : يك مرشد خوب ، بايد نوازنده‌اى چيره دست ، خواننده‌اى خوب ، و كاملاً آشنا و مسلط به آداب و رسوم زورخانه باشد .

يك نوازنده و يا مرشد مسلط و توانا بايد خصوصيتهاى زير را دارا باشد :

1. هماهنگى‌ شعر و ريتم و هنر تلفيق شعر و موسيقى‌ ؛ 2. تسلط به ريتم و قواعد آن ؛ 3. دگرگونى‌ آنى‌ در اوزان حركتى‌ ورزشهاى متنوع و قدرت رهبرى‌ ؛ 4. استفاده از همه ميدان و قابليتهاى ضرب زورخانه .

در ورزش زورخانه ، « مياندار » كسى‌ است كه در ميانه  گود زورخانه مى‌ايستد و ديگر ورزشكاران با نگاه كردن به حركات او ، هماهنگ با ضرب مرشد ، حركات ورزشى‌ انجام مى‌دهند ، مياندار نسبت به ديگر ورزشكاران از سابقه و تبحر بيشترى‌ برخوردار است .

. . . در گود زورخانه تنها ريتم است كه عواطف گوناگون و انسانى‌ آنان ( ورزشكاران ) را بازگو مى‌كند . پاى زدن و انواع حركات زورخانه نظير شناى پيچ ، گورگه گرفتن ، سنگ و چرخ و ميل بازى‌ و كباده كشيدن همه حكايت از سابقه  ديرين اين ورزش با موسيقى‌ و ضربهاى متنوع آن دارد .

براى هر يك از اجزاء ورزش زورخانه‌اى ، قطعات موسيقى‌ ( سازى‌ و آوازى‌ ) وجود دارد كه مرشد آن را اجراء مى‌كند . موزيكاليته  اين قطعات را ( تندى‌ و كندى‌ ريتم و ملودى‌ ، تأكيدها ، به تدريج تند و يا كند شدن‌ها ، و غيره ) مرشد بر اساس حس و حال موجود در فضاى زورخانه و در بين ورزشكاران ، تغيير مى‌دهد .

ملوديهاى موسيقى‌ زورخانه در گذشته با سازهاى مختلفى‌ مانند ضرب ، نى‌ و سه تار انجام مى‌شده ، ولى‌ امروزه موسيقى‌ زورخانه تنها شامل آواز به همراهى‌ ضرب زورخانه است و غالباً هر دو را مرشد اجراء مى‌كند .

ضرب يا طبل زورخانه ، از نظر شكل شبيه به تنبك بزرگ موسيقى‌ سنتى‌ با صدايى‌ بم‌تر و قوى‌تر است . بدنه  ضرب يا طبل زورخانه از گِلِ پخته و پوست آن هم مانند ساير ضرب‌ها از پوست آهو و مانند آن تهيه مى‌شود .

اشعار در موسيقى‌ زورخانه ، بيشتر حماسى‌ است ، امّا بر حسب موضوع ، از اشعارى‌ در فضائل و رثاى اولياء و انبياء دين و همچنين اشعارى‌ با موضوعهاى اخلاقى‌ از ديوان شعرايى‌ همچون مولوى‌ ، سعدى‌ ، حافظ و شعراى معاصر نيز در اين موسيقى‌ استفاده مى‌شود . موسيقى‌ زورخانه از نظر فرم ، مانند ديگر انواع موسيقى‌ قديم ايرانى‌ ، در چارچوب موسيقى‌ رديف دستگاهى‌ و موسيقى‌ محلى‌ ايران جاى مى‌گيرد . ملودى‌ و ريتم در موسيقى‌ زورخانه با توجه به محتواى شعر ، وزن شعر و حركت ورزشكاران از ميان گوشه‌هاى موسيقى‌ رديف يا موسيقى‌ محلى‌ ايران انتخاب و اجراء مى‌شود .

 

نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 343 ـ 342

* منبع :

 

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3889
 بازدید امروز : 1636
 کل بازدید : 5030383
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 7.6719