تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

مقدمه

 

 

صنايع دستى‌ ايران ، به عنوان صنعتى‌ مستقل و بومى‌ ، شاخص‌ترين هنر كاربردى‌ ايران و يكى‌ از سه قطب برتر صنايع دستى‌ جهان ، ريشه‌هاى عميق و استوار در فرهنگ غنى‌ و بارور ايران اسلامى‌ داشته است . صنعتگران دستى‌ ايران ـ اين پاسداران راستين مردمى‌‌ترين هنر شناخته شده  تمامى‌ قرون و اعصار ـ با خلق آثار برجسته و شاهكارهايى‌ از انواع صنايع دستى‌ كه هم اكنون زينت بخش گنجينه‌هاى بزرگ و ديگر مراكز هنرى‌ جهان است ، پيوسته توجه و تحسين بازديدكنندگان و ناقدان آثار فرهنگى‌ را برانگيخته‌اند .

اگر چه با توجه به خصوصيات و ابعاد گوناگون اقتصادى‌ ، اجتماعى‌ و فرهنگى‌ صنايع دستى‌ ، شايد نتوان تعريف دقيق و پذيرفتنى‌ از سوى‌ همه  صاحبان ذوق و انديشه براى صنايع دستى‌ ارائه داد ، اما از ميان تعريفهاى گوناگون كه تا كنون از اين « هنر ـ صنعت » ارائه شده . مى‌‌توان دو تعريف زير را كه ضمناً مورد توجه بيشتر استادان قرار گرفته است ، مناسب‌تر دانست . تعريف نخست را در سال 1348 شوراى صنايع دستى‌ ايران و تعريف بعدى‌ را در سال 1362 گروهى‌ از كارشناسان سازمان صنايع دستى‌ ايران به دست داده‌اند :

اوّل : « صنايع دستى‌ به آن رشته از صنايع اطلاق مى‌‌شود كه تمام يا قسمتى‌ از مراحل ساخت فرآورده‌هاى آن با دست انجام گرفته و در چهار چوب فرهنگ و بينشهاى فلسفى‌ و ذوق و هنر انسانهاى هر منطقه با توجه به ميراثهاى قومى‌ آنان ساخته و پرداخته مى‌‌شود . »

دوم : « صنايع دستى‌ به مجموعه‌اى از « هنر ـ صنعت » ها اطلاق مى‌‌شود كه عمدتاً با استفاده از مواد اوّليه بومى‌ و انجام قسمتى‌ از مراحل اساسى‌ توليد ، به كمك دست و ابزار دستى‌ موجب تهيه و ساخت محصولاتى‌ مى‌‌شود كه در هر واحد آن ، ذوق هنرى‌ و خلاقيت فكرى‌ صنعتگر سازنده به نحوى‌ تجلى‌ يافته و همين عامل وجه تمايز اصلى‌ اينگونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشينى‌ و كارخانه‌اى است . »

ويژگيهاى عمده  صنايع دستى‌ به اين شرح است :

1. ضرورت انجام بخشى‌ از مراحل اساسى‌ توليد با دست و ابزار و وسائل ساده و دستى‌

صاحب نظران بر اين عقيده‌اند كه اگر چه براى توليد هر يك از فرآورده‌هاى دستى‌ ، مراحل متعددى‌ طى‌ مى‌‌شود ، ولى‌ انجام كليه  اين مراحل با دست و ابزار و وسائل دستى‌ الزامى‌ نيست و اگر تنها بخشى‌ از مراحى‌ اساسى‌ توليد ـ يعنى‌ مراحلى‌ كه حضور صنعتگر هنرمند در آن تعيين كننده و اساسى‌ است ـ به اين طريق انجام شود ، محصول توليد شده با توجه به مواردى‌ كه در تعريفها آمده ، صنايع دستى‌ محسوب مى‌‌شود .

2. حضور مؤثر ، خلاق ، مستقيم و بى‌‌واسطه  انسان در توليد و شكل بخشيدن به اثر توليدى‌ و امكان ايجاد تنوع و اجراى طرحهاى مختلف در مرحله  ساخت اين گونه فرآورده‌ها .

3. لزوم تأمين بخش عمده  مواد اوليه  مصرفى‌ ( حدود 90 درصد ) از منابع داخلى‌ .

4. برخوردارى‌ از كيفيت فرهنگى‌ ( ضرورت استفاده از طرحهاى اصيل و بومى‌ و نيز برخوردارى‌ آثار ، از رنگها و رنگ آميزيهاى سنتى‌ ) .

5. بى‌‌نيازى‌ از سرمايه گذارى‌ عمده در مقايسه با ديگر صنايع .

6. ناهمانندى‌ و عدم تشابه فرآورده‌هاى توليدى‌ با يكديگر .

7. داشتن ارزش افزوده  بسيار در مقايسه با ديگر صنايع .

از آنجا كه صنايع دستى‌ معمولاً كار و تلاش بسيار مى‌‌طلبد و بخش عمده  قيمت تمام شده  آن نيز تنها دستمزد مادّى‌ كار خلّاقه و هنرمندانه  انسان است و مواد اوليه  مصرفى‌ ، در مقايسه با هنر ِ صنعتگر نقش چندانى‌ در قيمت آثار توليدات صنايع دستى‌ ندارد ، بنابراين ، ارزش افزوده  صنايع دستى‌ به مراتب بيش از ساير صنايع است .

8. قابليت ايجاد و توسعه در مناطق مختلف ( شهر ، روستا و حتى‌ در جوامع عشايرى‌ ) .

9. قابليت انتقال تجربه‌ها ، رموز و فنون توليدى‌ به صورت سينه به سينه ، مادر و فرزندى‌ ، پدر و فرزندى‌ ، استاد و شاگردى‌ و سرانجام با بهره‌گيرى‌ از شيوه و روشهاى علمى‌ و بر اساس آموزشهاى مدّون در سطح مدارس و دانشگاهها .

10. بى‌‌نيازى‌ به كارشناس و متخصص خارجى‌ ، با توجه به در اختيار داشتن همه  تخصصها و مهارتهاى لازم در داخل .

 
* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 221 ـ 220
مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3604
 بازدید امروز : 2029
 کل بازدید : 5099473
 بازدیدکنندگان آنلاين : 12
 زمان بازدید : 6.1094