تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

پارس‌ها ( هخامنشيان )  

 

 

يكى‌ از تيره‌هاى اقوام آريايى‌ كه از كناره  غربى‌ درياى خزر ، همزمان با « ماد» ها وارد ايران شدند و در آغاز ورود در ناحيه  جنوب غربى‌ درياچه  اروميه ساكن گرديدند ، « پارس » ها بودند . نخستين بار در سالنامه‌هاى آشورى‌ زمان « شلمانصر سوّم » ( شاه آشور ) در سال 834 پ.م. از موطن جديد آنها با نام « پارسوآ» ياد شده است . پس از چندى‌ به دليل فشردگى‌ اقوام در آذربايجان و ناامنى‌ منطقه ، به سوى‌ جنوب و جنوب شرقى‌ روى‌ آوردند و در مسير خود با « عيلامى‌ » ها آشنا شدند و در 700 پ.م. در ناحيه  « پارسوماش » ـ احتمالاً در منطقه  كوهستانى‌ بختيارى‌ ، در ناحيه‌اى كه در قلمرو عيلام بود ـ مستقر گرديدند . پس از چندى‌ شهر عيلامى‌ « انزان » يا « انشان » را متصرف شدند و در محيط متشنّجى‌ كه از جنگ ميان عيلام و آشور به وجود آمده بود و اختلافات داخلى‌ ميان « عيلامى‌ » ها بر شدت آن مى‌‌افزود ، قلمرو كوچكى‌ به وجود آوردند كه بزرگ قبيله  پارس يعنى‌ « هخامنش » بر آن حكمرانى‌ مى‌‌كرد .

« كوروش دوم » پايه گذار سلسله  هخامنشى‌ و بر پا دارنده  امپراتورى‌ قدرتمند « پارسى‌ » ها بشمار مى‌‌رود . او پس از برانداختن پادشاهى‌ ماد ، « پارس» ها را بر سراسر ايران حاكم كرد و به گسترش قلمرو جغرافيايى‌ ايران پرداخت . در زمان پسر وى‌ « كمبوجيه  دوم » كه در ايران نبود و براى فتح مصر رفته بود ، انتقال سلطنت از تيره  كوروش اوّل به تيره  « آريارمنه » با يك حركت كودتا مانند فراهم گرديد .

دوره  هخامنشى‌ را مى‌‌توان دوره  طلائى‌ ايران باستان بشمار آورد . اقدامات تاريخ سازى‌ همچون ضرب سكّه براى اوّل بار در ايران ـ ايجاد شهرها و آثار ارزشمند ـ حفر اوّل بار كانال ميان درياى سرخ و رودخانه  نيل ـ ايجاد راهها ، چاپارخانه‌ها و شبكه  تأمين امنيت و . . . در زمان اين سلسله به ظهور رسيد . گر چه هخامنشيان به سنت ديرين آريايى‌ يعنى‌ كوچ نشينى‌ وفادار بودند و شاهان هخامنشى‌ از زمان داريوش اوّل به بعد به صورت ييلاق و قشلاق در ميان چهار پايتخت خود : همدان ، بابل ، شوش و تخت جمشيد تردد مى‌‌كردند ، اما بنيانگذار يادمانها و شهرهايى‌ چون « پاسارگاد » و « تخت جمشيد » هستند . مهم‌ترين آثار هخامنشى‌ ايران عبارتند از : پاسارگاد ، تخت جمشيد ، شوش ، بيستون ، صفّه مسجد سليمان و نقش رستم .

پاسارگارد : پاسارگارد نخستين پايتخت هخامنشيان است كه تا زمان ما بر جاى مانده است . شهر باستانى‌ پاسارگاد در دشتى‌ سرسبز به نام « دشت مرغاب » در شمال شيراز واقع شده و فاصله  آن تا شيراز140 كيلومتر است . آثار هخامنشى‌ باقيمانده در پاسارگاد عبارتند از : آرامگاه كوروش دوم ، كاخ اختصاصى‌ ، كاخ بار ، كاخ شرقى‌ و نگاره  انسان بالدار ، صفه  سنگى‌ مشهور به مادر سليمان ، برج سنگى‌ مكعبى‌ شكل كه عده‌اى آن را آرامگاه كمبوجيه  دوم گفته‌اند اما در محل به زندان سليمان شهرت دارد و نيز آتشدانهاى سنگى‌ .

كاوشهاى باستانشناسى‌ در پاسارگاد را على‌ سامى‌ و ديويد استروناخ انجام داده‌اند و اگر چه اغلب آثار موجود در پاسارگاد كشف و شناخته شده‌اند ، امّا اين « باغ شهر » دوره  هخامنشى‌ به بررسى‌‌ها و مطالعات بيشترى‌ نياز دارد .

تخت جمشيد : ويرانه‌هاى تخت جمشيد در 60 كيلومترى‌ شمال شيراز و دامنه  كوه « رحمت » واقع شده است . تخت جمشيد را داريوش اوّل هخامنشى‌ بنيان گذاشت و شاهان پس از وى‌ هر كدام به تكميل آن اهتمام كردند ، امّا شواهد موجود حاكى‌ است كه تا پايان عصر هخامنشى‌ و سوختن و ويران شدن آن به دستور اسكندر مقدونى‌ ، بناى آن ناتمام ماند .

آثار باقيمانده در تخت جمشيد عبارتند از : دروازه  ملل ، دروازه  ناتمام ، كاخ صدستون ، كاخ آپادانا ، كاخ تچر ، كاخ هديش ، كاخ اردشير سوم ، كاخ حرمسرا ، كاخ خزانه ، ديوار دفاعى‌ ، كاخ مركزى‌ ، پلكان ورودى‌ ، مقابر هخامنشى‌ ، سنگ نبشته‌ها و كتيبه‌هاى شاهان هخامنشى‌ ، عمارت چهار ستونى‌ پايين صفّه و بقاياى شهر هخانشى‌ ( پارسه ) در قسمت جنوبى‌ تخت . از مهم‌ترين اسناد تاريخى‌ موجود در تخت جمشيد ، نقوش پلكان شرقى‌ كاخ آپاداناست كه اقوام و ملل تابعه  دولت هخامنشى‌ را در لباسهاى محلى‌ خود و هنگام حمل هدايا به دربار هخامنشى‌ نشان داده است .

كاوشهاى اين محوطه  باستانى‌ را از سال 1309 ش . « ارنست هرتسفلد » از مؤسسه  شرق شناسى‌ « دانشگاه شيكاگو » آغاز كرد و از سال 1314 ش . « اريك اشميت » كار او را ادامه داد . بعد از جنگ جهانى‌ دوم على‌ سامى‌ باستانشناسى‌ ايران به مدت چند فصل كاوشهاى تخت جمشيد را دنبال كرد . در سال 1347 ش . هيئتى‌ از باستانشناسان ايرانى‌ به سرپرستى‌ دكتر اكبر مختار تجويدى‌ به منظور پيدا كردن شهر هخامنشى‌ پارسه به حفارى‌ در اراضى‌ جنوب صفه ( حد فاصل تخت و مقبره  ناتمام داريوش سوم ) پرداخت و بخش‌هايى‌ از شهر پارسه و واحدهاى ساختمانى‌ آن را از زير خاك بيرون آورد .

نقش رستم : در فاصله  پنج كيلومترى‌ تخت جمشيد ، بر سينه  كوهى‌ به نام كوه « حسين » چها مقبره مربوط به شاهان هخامنشى‌ جلب نظر مى‌‌كند . آثار نقش رستم مشتمل است بر : مقابر داريوش اوّل ، خشايارشا ، اردشير اوّل ، داريوش دوم ، كعبه  زرتشت و نقوش برجسته  ساسانى‌ .

در ميان مقابر كه از بيرون نمايى‌ چليپايى‌ شكل دارند فقط مقبره  داريوش اوّل داراى كتيبه به سه زبان « فارسى‌ باستان » ، « عيلامى‌ » ، « بابلى‌ » است و ديگر مقابر را به حدس و گمان تاريخ گذارى‌ كرده‌اند .

« كعبه  زرتشت » بنايى‌ است احتمالاً از دوره‌هاى آغازين هخامنشى‌ كه به شكل مكعب از سنگهاى تراشدار سياه و سفيد ساخته شده و يك اتاق كوچك در قسمت فوقانى‌ آن تعبيه شده كه عملكرد آن مشخص نيست . شايد محلى‌ براى نگهدارى‌ « كتاب مقدس » و يا به امانت گذاشتن اجساد شاهان پيش از تدفين بوده است .

شوش : داريوش هخامنشى‌ « شوش » را پيش از « تخت جمشيد » بنا كرد . بنابراين ساده‌تر و بى‌‌پيرايه‌تر از تخت جمشيد بوده است . از عناصر تزيينى‌ مختص شوش آجرهاى منقوش لعابدار است كه به مقدار زيادى‌ در كاوشهاى شوش يافت شده و تخت جمشيد فاقد آنها بوده است .

صفه  مسجد سليمان : اين محوطه را « رومن گيرشمن » در سالهاى 46 ـ 1350 ش . كاوش كرد . او نظر داد كه قديمى‌‌ترين پايتخت هخامنشى‌ در مسجد سليمان بوده و هنر پاسارگاد دنباله  هنر مسجد سليمان است .

بيستون : بيستون در 40 كيلومترى‌ كرمانشاه واقع است و آثار بسيارى‌ را از دوره‌هاى سنگى‌ تا ادوار اسلامى‌ با خود دارد . يكى‌ از مهمترين اسناد تاريخى‌ ايران در دوره  هخامنشيان يعنى‌ نقش و كتيبه  داريوش اوّل بر سينه  كوه صخره‌اى آن نقش بسته است . اين نقش ، داريوش اوّل را در حالى‌ كه نه تن از سران قبايل شورشى‌ دست بسته در برابرش ايستاده‌اند ، به نمايش گذاشته است.

موضوع نقش و متن كتيبه مربوط است به : وقايع سالهاى نخستين پادشاهى‌ داريوش اوّل و قيام « گئوماتاى » مغ ( بردياى دروغين ) و سرانجام كشته شدن او و سركوب شورشهاى قبايل و . . . .

كتيبه  به سه زبان و خط ( عيلامى‌ ، فارسى‌ باستان ، بابلى‌ ) است و نخستين بار « هنرى‌ راولينسن » مستشرق انگليسى‌ در سال 1846 م . آن را كشف رمز و قرائت كرد .

 

* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 148 ـ 144

 

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3739
 بازدید امروز : 1373
 کل بازدید : 4944951
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 6.0313