تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

ادوار سنگى

 

 

موقعيت طبيعى‌ و شرايط خاص اقليمى‌ و جغرافيايى‌ كشور ايران موجب شده تا اين سرزمين در زمره  يكى‌ از نخستين زيستگاهها و كانونهاى اجتماعات انسان پيش از تاريخ بشمار رود و مطالعات باستانشناسى‌ ، انسانشناسى‌ و ديرينشناسى‌ نيز اين موضوع را تأييد كرده است .

گر چه پيدايش و ظهور نخستين گروههاى انسانى‌ در فلات ايران به روشنى‌ معلوم نيست و نمى‌‌دانيم نخستين انسانها از كجا و كدام سو به آسياى غربى‌ و ايران مهاجرت كرده‌اند ، ولى‌ به اعتقاد « دكتر فيليپ اسميت » باستانشناس كانادائى‌ و كاوشگر محوطه  باستانى‌ « گنج دره  هرسين » كه در شمار اولين دهكده‌هاى ما قبلى‌ تاريخى‌ در ايران است : « . . . منطقى‌ به نظر مى‌‌رسد ، تصور كنيم كه در دوران « پليستوسن » عميق در حدود يك ميليون سال پيش ، اجتماعات انسانى‌ با ادوات سنگى‌ مشخص خود بتدريج از آفريقا مهاجرت نموده و به مناطق اروپا و آسياى غربى‌ و سپس بتدريج به نواحى‌ بين‌النهرين و ايران وارد شده‌اند . »

« ژاك دو مورگان » باستانشناس فرانسوى‌ در اواخر قرن گذشته  ميلادى‌ تعدادى‌ ادوات سنگى‌ مربوط به عهد « پليستوسن » را از حوزه  درياى خزر كشف كرد .

در سالهاى 67 و 1966 ميلادى‌ هيئتى‌ از دانشگاه « مينوسوتا»ى‌ آمريكا به سرپرستى‌ « گارى‌ هيوم » بررسيهايى‌ در منطقه  « لاديز» و « مشكيد » بلوچستان انجام داد و آثار و نمونه ابزارهاى سنگى‌ از عهد « پارينه سنگى‌ عميق » بدست آورد . باستانشناس نامبرده آثار يافت شده را فرهنگ « لاديزيان » نام نهاد . اين يافته‌ها نشان مى‌‌داد كه جنوب شرقى‌ ايران در عصر « پارينه سنگى‌ عميق » يعنى‌ ميان يكصد تا هشتاد هزار سال پيش مسكون بوده است . طى‌ يك بررسى‌ باستانشناسى‌ و ديرين شناسى‌ در سال 1975 ميلادى‌ در شمال غربى‌ ايران در ناحيه  جنوب شرقى‌ درياچه  اورميه و منطقه  ميان مراغه ـ ميانه و تبريز و در دامنه‌هاى ارتفاعات سهند ، آثارى‌ متعلق به عهد پارينه سنگى‌ زيرين بدست آمد . اين نمونه‌هاى سنگى‌ به نخستين ساكنان شمال غربى‌ ايران و آذربايجان تعلق داشته‌اند . خانم « هند صادق كوروس » كه بررسى‌ مذكور را انجام داده ، اين آثار را مربوط به فرهنگ« آشولين » دانسته و قدمت آنها را يكصد هزار سال پيش تخمين زده است .

ناحيه  ديگرى‌ از ايران كه كهنترين آثار سكونت انسان در فلات ايران در آنجا يافت شده ، حوزه  كشف رود خراسان ( چهل كيلومترى‌ شمال شرق مشهد ) است كه در سالهاى 75 ، 1974 م . دو دانشمند به نامهاى « آريايى‌ » و « تى‌ بالت » شناسايى‌ و بررسى‌ كردند . در مسير اين رودخانه  خشك و سيلابى‌ نخستين ردپاى آدمى‌ در فلات ايران و مربوط به هشتصد هزار سال پيش بدست آمد . دانشمندان نامبرده نظر دادند كه از دوران « پليوسن » درياچه‌اى در اين منطقه وجود داشته كه بتدريج خشك شده است . احتمالاً اجتماعاتى‌ از نخستين ساكنان ايران در اطراف اين درياچه ساكن بوده‌اند و ابزارهاى گوناگون سنگى‌ شامل : تيغه‌ها ، رنده‌ها و چاقوهاى سنگى‌ از آنها به يادگار مانده است .

پروفسور « كارلتون كون » ، باستانشناس آمريكايى‌ نخستين كاوشهاى خود را درباره  دوران « پارينه سنگى‌ متوسط » ، در چند غار باستانى‌ ايران به نامهاى : كمربند و هوتو ( در نزديكى‌ بهشهر ) شكارچيان ( واقع در بيستون ) ، تمتمه ( در حوالى‌ شهر اروميه ) و خونيك ( در خراسان جنوبى‌ و نزديكى‌ مرز افغانستان ) انجام داد . و به نتايج سودمندى‌ از ادوار سنگى‌ ايران و فرهنگ « بارادوستيان » دست يافت و پس از چند سال كاوش در ايران نتايج كار خود را در كتاب ارزشمند « هفت غار » و نيز كتابها و مقالاتى‌ ديگر چاپ و منتشر كرد . كاوش در غار كمربند منجر به كشف شش لايه  سكونتى‌ در آن غار از دوران « پالئوليتيك » تا دوران « نئوليتيك پيش از سفال » گرديد . در اين غار تعدادى‌ چاقوهاى كوچك از سنگ چخماق و قطعاتى‌ از استخوان سگ دريايى‌ و آهوهاى وحشى‌ بدست آمد . ضمناً جمجمه  يك دختر بچه از نوع انسان « نئاندرتال » كشف گرديد كه در نوع خود منحصر بفرد بود .

آثار بدست آمده از غار هوتو كه مجاور غار كمربند قرار دارد مكمّل آثار يافت شده  قبلى‌ بود . مطالعات و كاوشهاى ادوار سنگى‌ و مرحله  غار نشينى‌ در ايران توسط « پروفسور مك بورنى‌ » ، در شمال شرق ايران و غارهاى « كى‌ آرام » و « على‌ تپه » گرگان و نيز غرب ايران و حوزه  زاگرس مركزى‌ دنبال گرديد و آثارى‌ از دوره  « موسترين » احتمالاّ مربوط به شصت تا پنجاه هزار سال پيش گرد اورى‌ و مطالعه شد .

از دوره  پارينه  سنگى‌ ميانى‌ با مشخصه  فرهنگ موسترين ، آثارى‌ در غرب و شمال غربى‌ ايران خصوصاً در غار « تمتمه » نزديك اروميه ، غار « خر » و « شكارچيان » در بيستون كرمانشاه و ديگر غارهاى حوزه  زاگرس بدست آمده است . تجمع گروههاى انسانى‌ در ادوار « پارينه سنگى‌ فوقانى‌ » و « فراپارينه سنگى‌ » عمدتاً در غرب ايران و در حوزه  ارتفاعات زاگرس متمركز بوده و در شمال و شمال شرقى‌ ايران بجز لايه‌هايى‌ كه در غار هوتو و كمربند ، بهشهر و على‌ تپه  يك بين بهشهر و گرگان كاوش گرديد ، آثارى‌ از اين دوره‌ها شناخته نشده است . باستانشناسان آثار دو دوره  ياد شده را كه با تحول و تكامل دست ساخته‌ها و ادوات سنگى‌ همراه بوده در مراكز باستانى‌ دره  هليلان و مناطقى‌ چون ايزه و ايوه در شمال خوزستان و غار « خر » بيستون و غار « پاسنگر » لرستان كشف كرده‌اند . بنا به اعتقادات باستانشناسان متخصص ادوار سنگى‌ ، شواهد روشن و قطعى‌ از عصر « ميانه سنگى‌ » در ايران در دست نيست .

عصر « نوسنگى‌ » را يك مرحله  انقلابى‌ در سير حيات آدمى‌ دانسته‌اند ؛ زيرا در اين دوره انسان در روند تكاملى‌ گامهاى بزرگى‌ برداشت و به پيشرفت‌هاى بسيارى‌ در زمينه‌هاى فرهنگى‌ ، اقتصادى‌ و اجتماعى‌ دست يافت و ايران نيز همچون ديگر مناطق باستانى‌ آسياى غربى‌ و خاورميانه در فاصله  زمانى‌ 9000 تا 7000 سال پيش از ميلاد قدم در مسير پيشرفت و تكامل نهاد . با افزايش جمعيت انسانى‌ ، بشر از عصر جمع‌آورى‌ غذا يا ( شكار ) وارد مرحله  توليد غذا يا ( كشاورزى‌ ) شد . گونه‌هايى‌ از حيوانات و گياهان را اهلى‌ كرد و به خدمت گرفت . و در اين دوره صنعت سفالگرى‌ و هنر معمارى‌ بوجود آمد . آدمى‌ با احداث خانه‌ها و دهكده‌هاى اوليه كه به شكل بسيار ساده و ابتدايى‌ و با گل و چينه و پوشش چوبى‌ يا حصيرى‌ در كنار چشمه‌ها و امتداد رودخانه‌ها و مناطق امن ساخته مى‌ شدند غار نشينى‌ را رها كرد و قدم به دوره  « استقرار در دهكده‌ها » و يكجانشينى‌ گذاشت كه خود سرآغاز مرحله  شهر نشينى‌ بود .

همزمان با پيدايش نخستين دهكده‌ها در بين‌النهرين شمالى‌ ، در ايران نيز شاهد شكل گيرى‌ دهكده‌هاى پيش از تاريخى‌ هستيم . از آن جمله‌اند : « تپه  سراب » و « تپه  آسياب » كرمانشاه ، تپه  « گنج درّه » در هرسين ، « تپه  گوران » در منطقه  هُليلان ، « تپه  حاجى‌ فيروز » در نقده  ( آذربايجان غربى‌ ) ، تپه  « عبدالحسين » در استان كرمانشاه ، تپه‌هاى « موسيان » و « على‌ كش » در منطقه  دهلران ، تپه  « سنگ چخماق » در شاهرود ، تپه  « زاغه » در دشت قزوين ، نخستين لايه‌هاى سكونتى‌ در « سيلك » كاشان و تپه‌هاى « چغابنوت » و « بنه فاضلى‌ » در شمال دشت خوزستان ، در ميان تمام مراكز تاريخى‌ ياد شده تپه  « گنج درّه  » هرسين به دليل مشخصه‌هاى فرهنگى‌ و باستانشناختى‌ ، بعنوان كاملترين و كهنترين دهكده  پيش از تاريخى‌ مورد قبول عموم باستانشناسان قرار گرفته است .

بر اساس شواهد موجود معمارى‌ ، اول بار در گنج درّه و چند تپه  باستانى‌ عصر استقرار در دهكده‌ها ، ابدع شد . منازل سكونتى‌ در گنج درّه در ابعاد كوچك با چينه و خشت خام شكل گرفته‌اند . خشتها مكعب مستطيلى‌ و كوچك است و بعضى‌ از ديوارها با ماده  سفيد رنگى‌ همچون گچ ، اندود شده است . واحدهاى ساختمانى‌ داراى اطاقهاى كوچك و انبارهايى‌ در طبقه  زيرين‌اند و سيلوهاى مدوّر براى ذخيره  آذوقه در آنها تعبيه شده است. پوشش سقف اطاقها احتمالاً با حصير و يا تيرهاى چوبى‌ بوده كه با گذشت زمان از ميان رفته و اثرى‌ از آنها باقى‌ نمانده است .

 
* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 134 ـ 132  
مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4120
 بازدید امروز : 698
 کل بازدید : 4938711
 بازدیدکنندگان آنلاين : 6
 زمان بازدید : 4.5469