تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

سحر و جادو

 

 

سحر و جادو از زمانهاى بسيار دور ميان انسانها رواج داشته است . در ايران نيز ، اشكال و صور و معدودى‌ از سحر و جادو در ادوار گذشته رايج بود و اين گونه اعمال و عقايد بيشتر ريشه در اساطير و دوران پيش از اسلام داشته است . در حال حاضر ، با توجه به تغييرات فرهنگى‌ و اجتماعى‌ ، گسترش نفوذ اسلامى‌ و ارتقاى سطح سواد و بينش علمى‌ نسل جديد ، اين گونه عقايد به طرز چشمگيرى‌ پالايش يافته است و بدين لحاظ در ايران حاضر آثار و صور چندان از سحر و جادو و خرافات به چشم نمى‌‌خورد .

نيروهاى فوق طبيعى‌ : برخى‌ از ايرانيان به موجودات نامرئى‌ جن و فرشته معتقدند ، به اعتقاد آنان ، اين قبيل موجودات مى‌‌توانند به گونه‌هاى مختلف ظاهر شوند و فرشتگان موجودات زيباى بالدارى‌ هستند كه با انسان همواره رابطه  معنوى‌ دارند و هنگام نياز او را يارى‌ مى‌‌رسانند.

روح : ايرانيان با توجه به معتقدات مذهبى‌ خويش ، به وجود روح نيز اعتقاد دارند . اعتقاد به گونه‌هاى زندگى‌ پس از مرگ ، به شكلهاى گوناگونى‌ ديده مى‌‌شود ، از جمله رفتن بر سر مزارِ درگذشتگان در آخرين پنجشنبه ( = شب جمعه  ) سال و در طول سال ، در برخى‌ شب جمعه‌ها و جمعه‌ها . شمع روشن كردن ، آب بر سنگ مزار افشاندن و خيرات كردن انواع خوردنى‌ و نوشيدنى‌ و فاتحه خواندن و طلب خير و بركت كردن .

مراسم سوگوارى‌ : بنا به اعتقاد مذهبى‌ مسلمانان ، وقتى‌ مرگ مسلمانى‌ فرا رسيد ، پيكرش را رو به قبله مى‌‌خوابانند و اجزائى‌ از قرآن كريم ، به ويژه سوره  « يس» براى آرامش و آمرزش او مى‌‌خوانند طبق مراسمى‌ ، پيكرش را غسل مى‌‌دهند و سپس او را در پارچه  سفيدى‌ ( = كفن ) مى‌‌پوشانند . هيچ جاى كفن دوخته نمى‌‌شود و تنها متوفى‌ را در آن‌مى‌‌پيچند و دو سوى‌ پارچه را گره مى‌‌زنند . طبق دستور اسلام ، بر ميت نماز گزارده مى‌‌شود و به هنگام حمل جنازه ، كلمات شريفه  « لا اله الا الله » را تكرار مى‌‌كنند سپس جسد را از تابوت به در آورده و در قبر بر پهلوى‌ راست به سوى‌ قبله مى‌‌خوابانند و دعاى مخصوص اموات را بر او تلاوت مى‌‌كنند . مراسم عزادارى‌ براى شخص فوت شده ، با توجه به طبقه  اجتماعى‌ و گروه قومى‌ آن ، متفاوت است . با اينهمه، در مراسم عزادارى‌ مشتركاتى‌ وجود دارد : معمولاً يك تا سه روز پس از فوت ، مجالس سوگوارى‌ مخصوص ختم قرآن داير مى‌‌شود . مجلس ختم زنانه را اغلب در خانه و مجلس ختم مردانه را در مسجد بر پا مى‌‌دارند . صاحب خانه و عزاداران نزديك در مى‌‌ايستند و عده‌اى ديگر مهمانان را پذيرايى‌ مى‌‌كنند . در گوشه  مجلس ، دو يا سه قارى‌ پيوسته قرآن مى‌‌خوانند و كسانى‌ گلاب در كف دست حاضران مى‌‌ريزند . معمولاً پذيرايى‌ با قهوه يا چاى و سيگار يا قليان است . بيشتر مواقع ، واعظى‌ به منبر مى‌‌رود و درباره  معاد و اخلاق سخن مى‌‌گويد و پس از ذكر خيرى‌ از متوفى‌ ، مجلس را با ذكر مصيبت امام حسين ( ع) ختم مى‌‌كند . واپسين بخش اين مراسم سلام بر امام حسين ، امام رضا و مهدى‌ صاحب الزمان (ع) است ، سپس جمع متفرق مى‌‌شوند .

معمولاً در اتاق متوفى‌ ، سفره‌اى از شال ترمه  كشميرى‌ مى‌‌گسترند و بر آن گلدان و قدحهاى گل و لاله و شمعدان و صندوقى‌ حاى سى‌ جزء قرآن كريم و شيشه‌هاى گلاب مى‌‌گذارند . در مدت ختم ، خانواده  متوفى‌ دست از كار مى‌‌كشند و در خانه مى‌‌نشينند . پس از يك هفته ، خانواده و خويشان و دوستان با حلوا و خرما به گورستان روى‌ مى‌‌آورند و بر مزار متوفى‌ گرد مى‌‌آيند . سنگ لوح قبر كه در همين ايام بر مزار متوفى‌ نصب مى‌‌شود ، شامل نام و نسب و تاريخ وفات اوست و گاهى‌ عبارتهايى‌ به نظم و نثر نيز بر آن نقش مى‌‌كنند . چهل روز پس از مرگ ، دوباره بر سر قبر متوفى‌ فراهم مى‌‌آيند و مراسم مخصوص « چلّه » را به جاى مى‌‌آورند ، و در آن ، از جمله روضه خوانى‌ و ذكر مصايب شهدا معمول است . چون سال مرگ به پايان رسيد ، دوباره گورستان مى‌‌روند و از مرده براى تبديل جامه  سياه به لباس عادى‌ رخصت مى‌‌گيرند . راسم سوگوارى‌ از ابتدا ، يعنى‌ وفات كسى‌ تا سال بعد همان روز شامل اين مواد است : خاك سپارى‌ ، مراسم ختم مردانه و زنانه ، شب سوم ، شب هفت ، چلّه ، بازديد پس دادن ، شب سال مرده و نخستين عيد پس از مراسم سوگوارى‌ .

زندگى‌ پس از مرگ : بر اساس اسلام ، معاد يكى‌ از اصول عمده است و اين موضوع در اصل شامل اعتقاد به روز جزاست . اما درباره  زندگى‌ پس از مرگ و سرنوشت روح ، اعتقادات متفاوتى‌ از سوى‌ گروههاى قومى‌ مطرح مى‌‌شود . البته مشابهت هايى‌ در اين زمينه وجود دارد .

شبهاى جمعه ارواح مردگان آزادى‌ دارند و بالاى بام خانه  خود مى‌‌آيند و به سخنان اهل خانه گوش فرا مى‌‌دهند . از اين رو ، جز به دعاى خير و تلاوت آيات قرآنى‌ نبايد از آنان ياد كرد . بعضى‌ مى‌‌گويند كه روح اموات بسته به نيكى‌ يا بدى‌ كه در اين جهان كرده باشند ، مستقيم به بهشت يا به دوزخ مى‌‌روند . گروهى‌ ديگر را عقيده بر آن است كه ارواح در فاصله  بهشت و جهنم يعنى‌ در عالم « برزخ » تا روز داورى‌ باقى‌ خواهند مانده و فقط در آن روز جايگاه ابدى‌ آنها تعيين خواهد شد و اين تفكرى‌ است متكى‌ به قرآن كريم .

خانواده  متوفى‌ ، كارهايى‌ براى « خيرات » انجام مى‌‌دهند ، از جمله مستحب است كه پس از مرگ كسى‌ ، مدت سه روز قارى‌ بر سر قبر او بگمارند تا آيات قرآن تلاوت كند و بر آنند كه اين امر رنج و پريشانى‌ ميت را در روزهاى سخت سؤال و جواب آرامش خواهد داد. خيرات و مبرات هم براى بخشايش روح درگذشتگان ، مؤثر است . از اين رو ، براى مرده حلواى عزا مى‌‌پزند و شيربرنج و شله زرد تهيه و در شبهاى جمعه و شبهاى مقدس ديگر ، ميان فقيران تقسيم مى‌‌كنند . بخشش خرما هم ثواب دارد ، زيرا معروف است كه روح مرده ، هر غروب پنج شنبه به گورستان باز مى‌‌گردد و بستگان ميت بايد به سر قبر او بروند و دعا بخوانند و به بى‌‌چيزان و مسكينان احسان كنند . گويند بوى‌ خوش حلوايى‌ كه بر گور مى‌‌گذارند ، مايه  التداذ روح ميت خواهد شد . گلاب پاشيدن روى‌ قبر نيز از اين روست .

 

* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 191 ـ 188

 

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4949
 بازدید امروز : 3979
 کل بازدید : 4941999
 بازدیدکنندگان آنلاين : 6
 زمان بازدید : 5.3438