تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

خانواده  ايرانى‌

 

 

از آغاز ظهور ايرانيان در تاريخ ، خانواده‌ به عنوان اصلى‌‌ترين هسته و نهاد اجتماعى‌ همواره صورتى‌ منسجم ، معتبر و مقدس داشته است . از اين رو خانواده  ايرانى‌ در واقع كانون موجوديت و احراز هويت به شمار مى‌‌آيد .

بايد اذعان كرد كه ساختار خانواده در ايران ، به طور كلى‌ ، پدر سالار باقى‌ مانده است ، اما اين ساخت پدر سالار در دوران كنونى‌ ، اصول و هرم خاصى‌ پيدا كرده است : 1. ساخت تمركز قدرت ميان پدر و مادر ؛ 2. تمركز قدرت در پدر همراه با روابط گرم و عاطفى‌ ؛ 3. تمركز قدرت در پدر همراه با انضباط شديد و روابط سرد . با اين وجود ، ساخت پدر سالار همچنان بيانگر نقش ويژه  پدر در شكلدهى‌ به نگرشهاى كودكان و ديگر اعضاى خانواده است .

خانواده  ايرانى‌ بر پايه  شرايع اسلامى‌ و سنتهاى ايرانى‌ استوار است و اين خانواده همان گونه كه پيشتر بدان اشاره شد ، مبتنى‌ بر پدر تبارى‌ ، پدر مكانى‌ و اولويت جنس مذكر است . فرزندان ، نام و نشان از پدر مى‌‌برند و مقررات ازدواج و طلاق و ارث و نگهدارى‌ از فرزندان بر اساس فقه اسلامى‌ استوار است . مهم‌ترين انواع خانواده در محيط شهرى‌ ايران خانواده  زن و شوهرى‌ است . در خانواده‌هاى روستايى‌ ، هنوز تحول قابل توجهى‌ ديده نمى‌‌شود و بيشتر اين خانواده‌ها ، هر چند از لحاظ آمارى‌ و مكانى‌ به شكل خانواده  زن و شوهرى‌ هستند ، ولى‌ در عمل به منزله  اجزائى‌ از شبكه  خويشاوندى‌ مسحوب مى‌‌شوند . در روستا شكل مالكيت زمين و نظام بهره‌بردارى‌ ، در طبقه بندى‌ خانواده‌ها عوامل اصلى‌ به شمار مى‌‌آيند .

ازدواج : از نظر مذهبى‌ ، ازدواج ، چه در دين قديم ايرانيان و چه در دين اسلام ، فريضه  دينى‌ محسوب مى‌‌شود و دوام و بقاى اجتماع بسته به آن است و عملى‌ شايان تحسين و مقدس براى رستگارى‌ روح محسوب مى‌‌شود . درباره  نقش اساسى‌ ازدواج ، عقيده بر اين است كه با ازدواج دو خانواده و دو طايفه ، كه هيچ گونه رابطه  خويشى‌ ندارند ، به يكديگر مربوط مى‌‌شوند . در اين ميان ، وجون زن بيش از مرد اهميت دارد : در واقع ، اين زن است كه پيوند ميان دو خانواده يا دو دودمان و يا دو طايفه را بر عهده دارد . به همين سبب است كه گفته‌اند : زن پيوند اجتماع است و طايفه‌ها را در جامعه  واحدى‌ گرد هم مى‌‌آورد . بنابراين ، چنين اعتقادى‌ وجود دارد كه پسران و دختران ايلياتى‌ در اولين فرصت مناسب ازدواج مى‌‌كنند و كمتر دختر و پسرى‌ است كه از تشكيل خانواده سرباز زند .

در عشاير بوير احمد ، اگر دختر و پسر مجردى‌ موفق به ازدواج نشوند ، آنها را « بُنوار » يا «قَسِر» مى‌‌نامند و منزلت اجتماعى‌ آنان تنزل خواهد كرد . همچنين ، به دخترى‌ كه به هر دليلى‌ ازدواج نكرده است ، اصطلاحاً « دله » مى‌‌گويند .

شيربها و مهريه : شيربها ، كه ايلات و عشاير ترك زبان ايرانى‌ به آن « باشلق » يا « باشليق » مى‌‌گويند ، عبارت است از قدرى‌ پول نقد و يا هر چيرى‌ كه به عنوان يك رسم ، از سوى‌ خانواده  داماد پيش از اجراى مراسم خطبه  عقد به پدر عروس پرداخت مى‌‌شود و ميزان آن بسته به توافق خانواده  عروس و داماد است . هدف از آن :

1. در درجه  اول كمك به فراهم شدن بخشى‌ از لوازم زندگى‌ زوج جديد در پوشش جهيزيه  عروس است .

2. به منزله  اداى احترام خانواده  داماد به شخصيت و منزلت عروس است .

3. پاداش خدمتى‌ است كه والدين دختر در بزرگ كردن و تربيت و پرورش او انجام داده‌اند .

4. نوعى‌ سپاس و قدردانى‌ از مادر عروس است .

مهر يا كابين نيز ، در ايران دستور و قاعده‌اى است شرعى‌ و قانونى‌ كه عبارت است از مبلغى‌ پول بيشتر ( طلا يا نقره ) يا هر چيز ديگر كه به هنگام اجراى خطبه  عقد نكاح به عنان هديه از سوى‌ داماد به عروس پيشكش مى‌‌شود و يا داماد مى‌‌پذيرد كه به گردن او باشد و هر گاه « زوجه » مطالبه كند ، بپردازد . ميزان مهر به شخصيت و منزلت خانواده‌ها ، سن و وجاهت و زيبايى‌ دختر بستگى‌ دارد .

جهيزيه : طبق رسم جارى‌ در ايران ، چه در شهرهاى بزرگ و چه در روستاها و ميان عشاير ، خانواده  دختر متناسب با طبقه  اجتماعى‌ و امكانات مالى‌ خويش ، وسايل ضرورى‌ زندگى‌ را به هنگام ازدواج به دخترشان اهدا مى‌‌كند . از جمله  اين وسايل ضرورى‌ مى‌‌توان به فرش و قالى‌ دستباف ايرانى‌ اشاره كرد .

طلاق : جامعه  ايرانى‌ طلاق را عملى‌ ناپسند و مذموم مى‌‌شمارد و ارتكاب بدان را ننگ و عار مى‌‌داند . با اينهمه احتمال وقوع آن را نبايد ناديده گرفت . بنابراين ، بنا به دلايل خاص ، امكان طلاق وجود دارد، اما ميزان و دلايل آن در گروههاى قومى‌ روستايى‌ و عشايرى‌ و خانواده‌هاى شهرى‌ ، كاملاً متفاوت است . به طور كلى‌ مى‌‌توان اذعان داشت كه زوجين و خانواده‌هاى ايرانى‌ غالباً كانونى‌ گرم و روابط خانوادگى‌ مستحكم و عاطفى‌ دارند .

 

* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 180 ـ 178

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3563
 بازدید امروز : 647
 کل بازدید : 4938660
 بازدیدکنندگان آنلاين : 7
 زمان بازدید : 5.6094