تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

 صحافى

 

 

صحافى‌ از هنرهاى فن كتاب سازى‌ است: در هنر، اوراق كتاب‌ها را كه دست نويس بود ، به صورت مدون در يك مجلد در مى‌‌آوردند و در اين كار هنر شيرازه‌بندى‌ اساس كار بود. نخست اوراق كتاب را به صورت جزوه‌اى منظم مى‌‌كردند و آنگاه آنها را شيرازه مى‌‌زدند و با اين عمل اوراق كتاب چنان محكم و يك نواخت كنار يكديگر قرار مى‌‌گرفت كه در طى‌ قرنها از هم گسيخته نمى‌‌شد. البته صحافان در ادوار پيشين ، تنها به تجليد كتاب نمى‌‌پرداخته، بلكه به اين نام و يا به عنوان وراق، به استنساخ ، مقابله و تصحيح نسخ نيز اهتمام مى‌‌كرده‌اند؛ گاه وصالى‌ و تعمير كتاب‌هاى مندرس و اوراق نيز انجام مى‌‌داده‌اند. در دوره‌هاى متأخر، از جمله در عهد تيموريان و صفويان نيز صحاف ، علاوه بر تسلط به فن تجليد، از ديگر هنرهاى عصرى‌ چونان افشانگرى،‌‌ ابرى‌‌سازى،‌‌ نقاشى،‌‌ مقواسازى،‌‌ تذهيب، خوشنويسى‌ آگاه بوده و در زمره  اهل فضل و دانش بوده‌اند.

صحافان در روزگار تيموريان و صفويان به عنوان يك صنف از پيشه‌وران بازار شناخته بوده‌اند و بازارى‌ ويژه  آن موسوم به « بازار صحافان » وجود داشته و ظاهراً ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برخى‌ از آنان بيرون از صنف خود ، در كتابخانه‌هاى دولتى‌ نيز به صحافى‌ و جلدسازى‌ مشغول بوده‌اند.

به هر روى‌ ، شغل صحافى‌ و سبك‌هاى آن ، در دوره‌ها و در شهرهاى مختلف به شيوه‌هاى گوناگون وجود داشته و امروزه از روى‌ شيوه هر يك مى‌‌توان تعيين كرد كه آن جلد در كدام منطقه و شهر ساخته شده است . در ايران صحافان شهيرى‌ ظهور كردند كه از هنرمندان دوره  خود به شمار مى‌‌آمدند: راوندى‌ مؤلف راحه الصدور از صحافان و مُذَهِبان برجسته  قرن هفتم بوده است. از دوره  بايسنقر و سلطان حسين ميرزا بايقرا مى‌‌توان از صحافان به نامى‌ چون مولانا ذاتى‌ لارى‌ در تبريز و رمضان نباتى‌ در استرآباد و عشرتى‌ قلندر در تبريز و فتوحى‌ اصفهانى‌ و فكرى‌ استرآبادى‌ ياد كرد. از صحافان و قطاعان قرن نهم و دهم ، دوست محمد ، شيخ عبدالله امامى‌ ، سنگى‌ على‌ بدخشى،‌‌ ميرسعيد فغانى‌ هروى‌ ، مظفر على‌ ، و محمد امين از استادان مشهور و بنام هستند. از دوره  صفويه قاسم بيك تبريزى‌ كه مؤلف گلستان هنر از او ياد كرده ، معروف است. از صحافان برجسته  دوره  قاجار ، ميرزا احمد تبريزى‌ شايسته  ياد است. در دوره  قاجار بود كه به جلدسا و صحاف لقب « صحافباشى‌ » داده شد.

صحافان ابزار و آلات بسيارى‌ داشته‌اند: انواع چسب‌ها (سريش، سريشم، كتيرا، نشاسته، سفيده  تخم مرغ) ؛ سنگ زيردست ، قيچى‌ ، خط كش ، پوست ( تيماج ، ميش، ساغرى‌ ) ، ضربى،‌‌ سوزن، درفش، نخ ، ستاره ، كارد ، كارد كج ، شفره ( يا كاردك ) ، سوهان و سمباده ، مشته ، قيد ، كاغذ ، رنگ ، مقوا ، طلاى ورق و پودر ، پارچه ململ نخي. در دو نقاشى‌ نفيس ابزار و آلات صحافى‌ سنتى‌ ايرانى‌ ترسيم شده است كه اصل آنها در مجموعه  شمارره 2756 ( B 839 ) كتابخانه  فرهنگستان علوم شوروى‌ سابق در لنينگراد (سن پترزبورگ) محفوظ است. اين مجموعه تاريخ تحرير ندارد و ظاهراً همه از آثار قرن دوازدهم قمرى‌ در دوره  صفوى‌ باشد.

 

* منبع : نامجو ، عباس . سيماى فرهنگى‌ ايران . تهران : عيلام ، 1378 . ص 199 ـ 198

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3742
 بازدید امروز : 1156
 کل بازدید : 5098600
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 7.2188