تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

در طول دو سده نخست هجرى،‌‌ ايران توسط حكمرانان محلى‌ اداره مى‌‌شد كه همگى‌ به نحوى‌ تحت تابعيت خلافت اسلامى‌ بوده‌اند، اما از سده 3ق به بعد كه استقلال سياسى‌ در ايران پاى گرفت، بايد درباره سرچشمه‌هاى قدرت سياسى‌ در اين كشور به جست و جو و تحقيق پرداخت. تا پيش از غزنويان، مى‌‌توان قدرتهاى مستقل سياسى‌ در ايران را در 3 گروه اصلى‌ طبقه بندى‌ كرد: گروهى‌ كه تابعيت ظاهرى‌ خليفه را پذيرفته بودند و به طور نظرى‌ به عنوان نماينده تام الاختيار خليفه و به اصطلاح اسلامى‌ «امير»در قلمرو خود شناخته مى‌‌شدند؛ گروههاى مذهبى‌ خاص چون علويان و خوارج كه شخص اول حكومت را «امام» مى‌‌شمردند و درباره انتخاب، خلع و اختيارات امام مبانى‌ دينى‌ خاص خود را داشتند؛ گروهى‌ ديگر كه ميراث بر سنت سياسى‌ ايران ساسانى‌ بوده‌اند و با عنوان «شاه» خوانده مى‌‌شدند.

اصطلاح سلطان با ظهور غزنويان و پس از آن تا قرنها در جهان اسلام، اهميت خاصى‌ داشت. در اين اصطلاح سلطان كسى‌ بود كه به حكم شوكت و قدرت لشكر بر مسلمانان مستولى‌ باشد. در مباحث نظرى‌ سياسى‌ ، همچون متون «احكام السلطانيه» (قرن 5ق) . اين گونه از دستيابى‌ به حكومت . مشروع شناخته نشده بود. اما به خصوص پس از برچيده شدن خلافت عباسى‌ در اواسط سده 7 ق،

تدريج مشروعيت سلطان مورد تأييد قرار گرفت. در عصر صفوى‌ ، كوشش مى‌‌شد كه مشروعيت سلطان به نحوى‌ مؤيد از سوى‌ شخصيتى‌ دينى‌ ـ همچون محقق كركى‌ ـ به عنوان نايب امام عصر (ع) باشد ( مثلاً خوانسارى‌ ، 5/168 ـ 169 ) .

فارغ از مسأله  مشروعيت ، براى ارائه  تصويرى‌ از حقوق اساسى‌ ايران در برهه‌هاى تاريخ و بررسى‌ مباحثى‌ چون قوانين محدود كننده  اختيارات شاه ، قوانين متعادل كننده  رابطه  شاه و مقامات دولتى‌ و مذهبى‌ ، قوانينى‌ براى چگونگى‌ انتخاب ولى‌‌عهد و عزل شاه ، هنوز اطلاعات تاريخى‌ به نحوى‌ شايسته گردآورى‌ ، ارزيابى‌ و تحليل نشده‌اند ؛ اما به خصوص براى سلسله‌هايى‌ نسبتاً با ثبات چون سلجوقيان و صفيان به نظر مى‌‌رسد كه قوانينى‌ از اين دست وجود داشته‌اند.

 

* منبع: پاكتچى‌ ، احمد . ” مدخل ايران “ . دايره المعارف بزرگ اسلامى‌ . زيرنظر كاظم موسوى‌ بجنوردى‌ . تهران : مركز دايره المعارف بزرگ اسلامى‌ ، 1367- ، جلد 10، ص 625 ـ 624

 
مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3445
 بازدید امروز : 1163
 کل بازدید : 5098607
 بازدیدکنندگان آنلاين : 3
 زمان بازدید : 6.7656