تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

 ‌مانى‌ در 216 م در شمال بابل به دنيا آمد و دين مانوى‌ در نخستين نيمه سده 3 م در بين النهرين شكل گرفت.

در امپراتورى‌ وسيع اشكانى‌ اين ناحيه به سبب موقعيت خاص جغرافيايى‌ ، مركز عمده داد و ستدهاى اقتصادى‌ و فرهنگى‌ آن روزگاران بود و رواج مذاهب گنوسى‌ و مكاتب فلسفى‌ گوناگون و اديان چون مسيحيت ، يهوديت ، زردشتى‌ ، زروانى‌ و ‌آراء هلنيستى‌ در اين منطقه، محل مناسبى‌ را براى برخورد آراء و عقايد فراهم آورده بود. در چنين محيطى‌ ، مانى‌ به عنوان پيام آور آيينى‌ نو ظهور كرد و به تبليغ دينى‌ پرداخت كه اصول فكرى‌ و جهان بينى‌ آن ظاهراً از تلفيق تعالى‌ و آموزه‌هاى كيشهاى رايج در منطقه پديد آمده بود. البته تأثير آراء مزديسنا در تكوين اين دين ايرانى‌ بيش از همه به چشم مي ‌خورد و به ويژه همسانى‌ اصول بنيادى‌ و اخلاق مانوى‌ با دين زردشتى‌ به وضوح مشهود است؛ از جمله اعتقاد به ثنويت ،‌3 زمان، گزينش راه غلبه نور بر ظلمت ، نجات ورهايى‌ اخروى‌ .

مانى‌ درباره چگونگى‌ مبعوث شدن خود مى‌‌گويد كه ابتدا در سن 12 سالگى‌ از سوى‌ خداوند وحى‌ بر او نازل شد و فرشته‌اى كه به زبان نبطى‌ »توم «به معنى‌ همزاد‌،‌و به فارسى‌ ميانه » نرجمبگ« خوانده مى‌‌شود،‌فرمان الهى‌ را به او رساند؛ بار ديگر نيز در سن 24 سالگى‌ توم بر او ظاهر شد و او را به تبليغ دين فرمان داد. بدين ترتيب، ‌مانى‌ با دريافت اين فرمان در دوران حكومت اردشير ساسانى‌ دعوت دينى‌ خود را آغاز كرد و براى تبليغ كيش خود راهى‌ شمال غرب هندوستان شد و چون شاپور ، پسر اردشير به پادشاهى‌ رسيد، به پايتخت ايران آمد و اجازه تبليغ آيين خود در سراسر ايران زمين را از شاپور گرفت. وى‌ در آغاز كتاب شاپورگان كه براى شاور تأليف كرده بود، ‌مى‌‌نويسد: اصول عقايد و اعمال دينى‌ در هر زمان به وسيله يكى‌ از پيامبران بر مردم آشكار و ابلاغ مى‌‌شود. زمانى‌ به وسيلة‌ بودا در هند، زمانى‌ ديگرتوسط زردشت در ايران، زمانى‌ هم به واسطه عيسى‌ در مغرب انتشار يافته است و اكنون اين شريعت بر من كه مانى‌ هستم، در سرزمين بابل نازل شده است. مانى‌ خود را »فارقيط » و خاتم پيامبران معرفى‌ كرد. وى‌ براى انتشار و اشاعه  ‌مانويت در جهان مبلغان و هيأتهايى‌ را به نقاط مختلف جهان گسيل داشت و در زمانى‌ كوتاه پيروانى‌ بسيار به دست آورد. بدين ترتيب، مانويت به صورت دينى‌ جهانى‌ در آمد، چنانكه از سده 4 تا 12 م در غرب تا فرانسه و در شرق تا چين پيش رفت و در ميان ايرانيان ، روميان ، چينيان و ساكنان شمال افريق رواج يافت. رواج آيين مانوى‌ باعث برانگيخته شدن موج عداوت و معارضه اصحاب اديان ديگر به ويژه مسلمانان ،‌مسيحيان و زردشتيان گرديد و فرمانهاى تعقيب و تكفير مانويان در غرب و شرق صادر شد.

در ايران تبليغ دين مانوى‌ در زمان هرمز پسر شاپور نيز مجاز بود. ولى‌ در زمان بهرام ،‌مانى‌ دستگير شد و به قتل رسيد و پيروان او قلع و قمع شدند. آزار و تعقيب مانويان موجب مهاجرت آنان چين و رواج گسترش بيش از بيش اين دين ايرانى‌ در سرزمين چين و آسياى ميانه شد، چنانكه در قرن 2 ق/8م مذهب رسمى‌ دولت اويغور ، دين مانوى‌ بود. بيرونى‌ گويد كه پيروان مانى‌ به طور پراكنده در شهرهاى اسلامى‌ هستند ،‌فرقه‌اى از مانويان مشهور به » صائبين« در سمرقند زندگى‌ مى‌‌كنند و بيرون از قلمرو اسلام،‌بيشتر مردمان تركستان شرقى‌ و اهالى‌ چين و تبت و بعضى‌ از مردم هند بر كيش مانيند. اين گزارش بيرونى‌ را كشفياتى‌ كه در اوايل سدة‌14 ق/20م در ناحية‌ تورفان واقع در تركستان چين به عمل آمد و ضمن آن نوشته هاى بسيار از مانويان به دست آمد، تأييد مى‌‌كند. متون مانوى‌ كه از تورفان كشف شده، در شناخت اين دين حائز اهميت بسيار است. مطالب موجود دراين نوشته ها درستى‌ اغلب مطالبى‌ را كه غالبا اً‌از سوى‌ نويسندگان مسيحى‌ و مورخان اسلامى‌ به ويژه ابن نديم و بيرونى‌ گزارش شده بود،‌ تأييد مى‌‌كند.

 

 

باقرى‌ ، مهرى‌ . ” مدخل ايران “ . دايره المعارف بزرگ اسلامى‌ . زيرنظر كاظم موسوى‌ بجنوردى‌ . تهران : مركز دايره المعارف بزرگ اسلامى‌ ، 1367- ، جلد 10، ص 585

* منبع :

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3766
 بازدید امروز : 1106
 کل بازدید : 5098550
 بازدیدکنندگان آنلاين : 4
 زمان بازدید : 8.0781