تصاویر ایران

مشاهير و چهره‌های ماندگار

مقالات همايش

دانشجویان

مجله الکترونیکی

نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد

اين دوره از ادب فارسي، از نيمه سده‌12 تا نيمه سده 14 ق را در بر مى‌گيرد و خود به دو بخش قابل تفكيك است: نخست از انقراض صفويان تا آغاز سلطنت فتحعلى شاه (1212ق/1797م) كه دوره فترت نام دارد و دوم دوره فتحعلى شاه تا آغاز مشروطيت كه دوره بازگشت خوانده مى‌شود.

شعر: دوره‌ فترت از نظر ادبى دوره فقيرى است كه در آثار شاعران آن هنوز نشانه‌هايى از مكتب وقوع و سبك هندى مشاهده مى‌شود مهم‌ترين شاعران اين دوره، هاتف اصفهانى و پسرش سحاب اصفهانيند.

در دوره فترت در اصفهان، شيراز و كاشان بحث نوعى تغيير در شيوه شاعرى ميان شاعران با استعداد مطرح شد. روى كار آمدن وزيران و رجال اديب و بليغ هم چون ميرزا مهدى استرابادى و ميرزا صادق نامى موجب شد كه روش شاعران اهل مدرسه كه سبك عراقى خوانده مى‌شد، بر شيوهشاعرى اهل بازار كه به سبك هندى بود ؟؟؟؟ شود و از اين رو اين شيوه جديد، سبك بازگشت خوانده شد.

جرقه‌هاى آغازين دوره‌ بازگشت را مى‌توان در دوران نادر شاه و كريم خان زند جست. اين دو تن، خود علاقه آشكارى به شعر و شاعرى نداشتند, اما در زمان آنان شاعرانى چون مشتاق اصفهانى (1101-1171 ق/1690-1758م) و بعدها عبدالوهاب نشاط، انجمن‌هاى ادبى تشكيل دادند كه اعضاى آن شاعرانى چون عاشق و آذر بيگدلى بودند. اين شاعران و شاگردان آنان با بازگشت از سبك هندى به سبك عراقي، دوره جديدى در ادب فارسى پديد آوردند كه از آن به بازگشت ادبى تعبير مى‌شود.

در دوره‌ قاجار كار شاعرى چنان بالا گرفت كه علما و فقها و مجتهدان هم به مطالعه آثار پشينيان و طبع آزمايى پرداختند، تا جايى كه در رد آراء مخالفانشان آثارى سرودند. از ميان حكيمان، متكلمان و اهل فلسفه ، آخوند ملاعلى نورى ( د 1246ق/183 م) ، حاج ملاهادى سبزوارى (د 1289 ق /1872م) و آقا على مدرس زنوزى (د 1307 ق/ 1890م) طبع شعرى داشتند و سروده‌هاى عارفانه از آنان بر جا مانده است.

نثر: در اوايل دوره مورد بحث، نثر فارسى هم چنان پيچيده و سرشار از صنايع دشوار و عبارت پردازى‌هاى خسته كننده است. برجسته‌ترين نمونه مغلق نويسى اين عصر، دره‌ نادره از ميرزا مهدى خان استرابادي، منشى نادرشاه، برجا مانده كه تقليدى مبالغه آميز از شيوه‌ و صاف الحضره است و مطالعه آن اهل فن را نيز گريزان مى‌سازد.

در ميان نثر نويسان دوره‌ قاجار، نشاط اصفهانى در نگارش منشآت، ميرزا تقى خان سپهر در تاريخ نگارى و رضا قلى خان هدايت در تذكره نويسي، نمونه‌هاى قابل توجهى عرضه كردند.

برجسته‌ترين نثر ادبى اوايل دوره قاجار را در آثار ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانى (1193-1251 ق/1779-1835 م) مى‌توان جست. از آنجا كه نويسندگى قائم مقام به ايجاب موقعيت‌هاى كارى صورت گرفته، تا حد قابل ملاحظه‌اى از تكلف و تصنع در امان مانده است و نويسنده با تركيب جمله‌هاى كوتاه و سجعهاى زيبا و حذف القاب و تعريف‌هاى چاپلوسانه، نثرى زيبا پرداخته كه ياد‌آور شيوه سعدى در گلستان است.

پس از قائم مقام، قاآنى نيز كار تقليد از گلستان را با نگارش پريشان ادامه داد.

 

* منبع : آريان ، قمر . ” مدخل ايران “ . دايره المعارف بزرگ اسلامى . زيرنظر كاظم موسوى بجنوردى . تهران : مركز دايره المعارف بزرگ اسلامى ، 1367- ، جلد 10، ص 573 ـ 572

مناسبت ها

 

 
 

 

 

 
 
 
 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3588
 بازدید امروز : 3970
 کل بازدید : 4941990
 بازدیدکنندگان آنلاين : 4
 زمان بازدید : 5.7813